Darse de alta como autónomo, paso a paso

Son dous trámites, e nesta orde

A alta de autónomo non existe como trámite único. Son dúas altas independentes, en dúas administracións que non se falan entre si:

1. A alta censal en Facenda, co modelo 036. É onde dis que actividade vas facer, onde e en que réxime de IVE e IRPF.
2. A alta no RETA, o Réxime Especial de Traballadores Autónomos da Seguridade Social. É onde comezas a cotizar.

A orde correcta é Facenda primeiro: a alta no RETA pide os datos da actividade que declaraches no 036. Facelo ao revés obriga a volver.

A epígrafe do IAE: a decisión que máis arrastra

No 036 hai que declarar a epígrafe das Tarifas do Imposto sobre Actividades Económicas que corresponde ao que vas facer. Soa a trámite e non o é: dese número dependen cousas moi concretas.

• Se es «empresarial» ou «profesional». As epígrafes da sección primeira son actividades empresariais; as da segunda, profesionais. E só os profesionais levan retención en factura.
• Que libros rexistro che tocan. Un profesional leva catro; un empresario, tres.
• Se podes estar en módulos, porque a estimación obxectiva só alcanza unha lista taxada de actividades.
• Se che aplica a recarga de equivalencia, en comercio retallista.

Pódense declarar varias epígrafes se fas varias cousas, e engadir ou quitar despois con outro 036. O que non convén é escoller a ollo o primeiro día: é a decisión que máis consecuencias ten e a que menos se pensa.

E unha aclaración que tranquiliza: estar de alta no IAE non significa pagalo. O artigo 82 da Lei de Facendas Locais exime todas as persoas físicas, sen límite de facturación, e as sociedades e demais entidades que non cheguen a un millón de euros de cifra neta de negocios. Se es autónomo, non o pagas.

Que réxime de IVE che toca

No mesmo 036 escóllese o réxime. Para a inmensa maioría é o xeral, pero convén saber que hai máis:

E se vas facturar a empresas doutros países da Unión Europea, hai que pedir no mesmo 036 a alta no ROI. Vai antes da primeira factura, non despois.

A alta no RETA e a cota

Faise na sede electrónica da Seguridade Social e pide, entre outras cousas, a actividade declarada no 036 e unha previsión dos teus rendementos netos do ano.

Esa previsión é o que determina a túa cota, porque desde 2023 os autónomos cotizan polos seus ingresos reais: hai unha táboa de tramos de rendemento neto, cada un cunha base mínima e outra máxima, e escolles dentro do teu tramo.

Existe ademais unha cota reducida para quen comeza —a chamada tarifa plana— cos seus propios requisitos e duración. Tamén cambia, así que se consulta na fonte.

Que modelos vas presentar

Depende do que declarases no 036. O caso máis común, un profesional que factura a empresas:

A regra do 70 % do modelo 130 é a que máis se aplica mal, e o matiz importa: o artigo 109.3 do Regulamento do IRPF di «al menos el 70 por ciento» dos ingresos do ano natural anterior con retención, non «máis do 70 %». Xusto no 70,00 % xa estás fóra da obriga. Se facturas case todo a empresas que che reteñen, probablemente non teñas que presentalo.

E desde o primeiro día, tres cousas

1. Numera as facturas de forma correlativa desde a primeira, sen ocos e sen volver atrás. Cambiar de sistema de numeración a metade de ano é un lío que se arrastra.
2. Garda todos os gastos coa súa factura completa, non co tícket. Un tícket non dá dereito a deducir IVE, e en xaneiro xa non hai quen pida a factura dunha comida de marzo.
3. Separa o IVE do diñeiro que consideras teu. Ese diñeiro non é teu en ningún momento: cóbralo por conta de Facenda.

E unha cuarta, que aínda non obriga pero chegará: desde o 1 de xullo de 2027, o teu programa de facturación terá que cumprir VeriFactu. Comezar xa cun que cumpra aforrache cambiar de sistema co negocio en marcha.